Op 30 oktober 2025 vierde het Maasafvoerverdrag zijn 30-jarig bestaan met een symposium in Maastricht. Het verdrag regelt hoe bij lage afvoeren van de Maas het beschikbare water eerlijk verdeeld wordt tussen Nederland en Vlaanderen. Waar elders in de wereld waterconflicten oplaaien, is hier sprake van duurzame samenwerking. Aleksandra Jaskula-Joustra, expert waterbeschikbaarheid bij Rijkswaterstaat Zuid-Nederland, was nauw betrokken bij de organisatie van het symposium. In dit artikel speekt ze over haar loopbaan en de betekenis van het verdrag.
Een loopbaan in het teken van water
Aleksandra werkt inmiddels meer dan 25 jaar aan waterbeschikbaarheid van de Maas. Haar motivatie om dit vakgebied te kiezen is een combinatie van ratio en romantiek: “Ik kom uit Polen en wilde altijd internationaal werken. Ingenieur is een beroep dat overal toepasbaar is. Tegelijkertijd heb ik altijd een fascinatie voor water gehad: het stroomt, het leeft, het is noodzakelijk. Dat maakte de keuze voor waterbeheer voor mij als vanzelfsprekend.” Na haar eerste banen in Amsterdam en Groningen kwam ze in Maastricht terecht, kort na de overstromingen van 1993 en 1995. “Toen was het heel duidelijk dat er iets moest gebeuren aan de Maas. Dat was het begin van mijn carrière bij Rijkswaterstaat.”
Wat maakt het verdrag zo belangrijk dat het al 30 jaar bestaat?
Het verdrag bepaalt hoeveel water Vlaanderen en Nederland krijgen bij lage afvoeren. Daarbij gaat het niet alleen om economie en scheepvaart, maar ook om natuur en drinkwater. Aleksandra: “Er bestaan wereldwijd honderden verdragen over water, maar de meeste gaan over overleg en datadeling. Slechts een handvol regelt echt de verdeling van water in tijden van droogte. Het Maasafvoerverdrag is bijzonder omdat het al 30 jaar goed functioneert, zonder conflicten. Dat maakt het zeldzaam. Het werkt omdat er vertrouwen is en omdat afspraken consequent worden uitgevoerd.” De samenwerking met Vlaamse en Waalse collega’s is door de jaren heen sterk gegroeid. “Voor 1995 was er nauwelijks contact. Het verdrag dwong ons om samen te werken en dat bleek heel constructief. Er kwamen veel vergaderingen, afspraken en gezamenlijke systemen. Zo ontstond de Vlaams-Nederlandse bilaterale Maascommissie, die nu breed samenwerkt op alle aspecten van waterbeheer.” Ook Wallonië wordt steeds nauwer betrokken. “Oorspronkelijk was het de bedoeling dat het verdrag met heel België gesloten zou worden. Dat lukte destijds niet, maar nu maken we aanvullende afspraken om Wallonië beter aan boord te krijgen. Dat is belangrijk, want de Maas stroomt door alle drie de landen/gewesten.”
Belangrijke momenten
Aleksandra noemt 2003 als een memorabel jaar: “Toen was er een extreem droog jaar. Vlaanderen had grote problemen, omdat zij nog geen pompen hadden om water terug te pompen bij de sluizen. Ze vroegen ons om hulp en wij konden extra water sturen. Dat ging goed en liet zien dat buren elkaar helpen als dat nodig is.” Ook het symposium van dit jaar was voor Aleksandra een hoogtepunt. “Het idee kwam uit Vlaanderen, maar we hebben het samen opgepakt. Het was een mooi voorbeeld van gezamenlijke organisatie, met inhoudelijke bijdragen en communicatie vanuit beide landen.”
Bewustzijn van laagwater
Waar vroeger vooral de aandacht uitging naar hoogwater en overstromingen, is het bewustzijn rondom laagwater sterk toegenomen. In 1976 viel de Maas bijna droog. Dat was een schok. Daarna verdween de aandacht weer, maar sinds de jaren 2000 en zeker de recente droge zomers is duidelijk dat laagwater enorme gevolgen kan hebben. De economische schade door droogte kan zelfs groter zijn dan door hoogwater. Bij lage afvoeren zijn meerdere sectoren kwetsbaar. Industrie is afhankelijk van koel- en proceswater. “Denk aan Chemelot: als zij geen water hebben, moeten ze stoppen en dat kost miljoenen. Drinkwaterbedrijven zijn ook kwetsbaar, niet zozeer door kwantiteit maar door kwaliteit: bij lage afvoeren kan het water vervuild raken. Landbouw en natuur lijden eveneens. Vissen hebben stromend water nodig, natuurgebieden zijn afhankelijk van doorstroming.”
Uitdagingen bij verdeling
Het verdelen van Maaswater in droge periodes is complex en de rol van waterbeschikbaarheid reikt verder dan de Maas, aldus Aleksandra. “Technisch moet je precies weten hoeveel water er is en waar het naartoe moet gaan. Daarvoor hebben we monitoringsystemen en tools ontwikkeld. Bestuurlijk vraagt het om afspraken en vertrouwen. Maatschappelijk gaat het om keuzes: wie krijgt voorrang? Drinkwater staat altijd bovenaan, maar industrie en landbouw hebben ook belangen. Dat zijn lastige dilemma’s. In het energiebeleid is water cruciaal voor koeling. Veel centrales zijn daarom verplaatst naar de kust, waar zeewater beschikbaar is. In het klimaatbeleid speelt water een sleutelrol: droogte en verzilting nemen toe, extremen worden groter. Waterbeheer moet integraal onderdeel zijn van de strategie. Het Maasafvoerverdrag kan een voorbeeld zijn voor andere landen. In veel gebieden ontstaan conflicten over water. Wij laten zien dat het ook anders kan: door afspraken, vertrouwen en samenwerking. Dat is een les die elders toegepast kan worden.”
Advies aan jonge professionals
Aleksandra benadrukt het belang van samenwerking en communicatie. Techniek is belangrijk, maar sociale aspecten zijn minstens zo cruciaal. Bouw vertrouwen, organiseer ontmoetingsdagen, leer elkaar kennen. En gebruik moderne technieken om water efficiënt te verdelen. Voor jonge mensen is dit een prachtig vakgebied, met internationale relevantie. Aleksandra gaat binnenkort met pensioen. Wat hoopt ze dat blijft voortleven? “Dat we blijven samenwerken, en dat vertrouwen de basis blijft. En dat jonge professionals elkaar blijven opzoeken, inspireren en kennisdelen.” Zelf zit Aleksandra na haar pensioen zeker niet stil, ze blijft de wereld over reizen en gaat verder door als reisleider. “Er is nog zoveel moois te ontdekken en te delen, ik kijk met een goed gevoel terug op mijn werkende leven als waterbeheerder en ben klaar voor de uitbreiding van mijn rol van reisleider.”
